Blog Menüsü

Son bloglar

Küpe Nedir? Küpenin Tarihçesi

40469 Görüntüleme 2201 Beğenildi

KÜPE NEDİR?

İngilizce de “earring” anlamına gelen küpe, bir takı aksesuar ürünü olarak olarak, kulak memesine veya kulağın başka bir kısmına delme yöntemiyle tutturulan bir takı çeşididir.

Küpeler kadınlar arasında daha yaygın olmasına rağmen, erkekler tarafından da oldukta tercih edilen aksesuarlardan biridir.  Küpeler, farklı zamanlarda farklı medeniyetler de yaşayan bir çok topluluk tarafından tarihte yaygın olarak kullanılmıştır.

Değerli malzemelerden yapılan küpeler mücevher kategorisine girerler. Genellikle sadece estetik amaçlar için kullanılırlar. Diğer taraftan dini veya sembolik amaçlarla da geçmişten günümüze hala kullanılmaktadır.

Küpeler, metal, plastik, cam, değerli taş, boncuklar, ahşap, kemik ve diğer malzemeler dahil olmak üzere herhangi bir malzemeden yapılabilir.

Taktığımız birbirinden güzel takılar, bizim tarzımızı ve stilimizi öne çıkartan en dikkat çekici göstergelerdir. Her ne kadar herkes moda olanı takip etse de ve birbirinin aynısı gibi giyiniyor görünse de tarzlarımızı ayıran bazı detaylar vardır ,bunların başında da küpe gelmektedir. Rengarenk, ışıl ışıl, sade ya da çok gösterişli her model küpe; aslında bizim estetik anlayışımızdan ve yaşam tarzımızdan izler taşır.

Küpe geçmişten bugüne ,hem erkeklerin hem de bayanların en çok kullandıkları takı aksesuar ürünleri arasında yer almaktadır. Takı ve mücevher sektörünün gittikçe büyümesiyle birlikte bir çok maden işlenerek küpe ve benzeri takı çeşitlerinin artmasına olanak sağlamıştır. Önceleri sadece erkeklerin kullandığı bir takı olsa da zaman içerisinden erkeklerin küpe takma oranı azalırken kadınlar daha çok kullanmaya başlamışlardır. Küpeyi genellikle kadınlar her iki kulağına erkekler ise, sol kulağına takarlar.

KÜPENİN TARİHÇESİ

İnsanlar tarih öncesi zamanlarda bile süs veya tılsım amacıyla kulaklarına bir şeyler takarak, karşı cinslerini etkilemeye çalışmışlardır.

Her kültürel değişimde olduğu gibi küpeye de ilk önce Mısırlılar’da rastlanmaktadır. Ardından Babiller de ve sonra Asya medeniyetlerinde küpe sadece erkeklerin taktığı ve toplum içindeki rütbeyi belirten bir takı olarak karşımıza çıkmaktadır. Bilimsel araştırmalarda görmekteyiz ki kulak delme, vücut değiştirmenin bilinen en eski biçimlerinden biridir. Altın, gümüş ve bronz çember küpeler Minoan medeniyetinde (M.Ö. 2000–1600) fazlaca yaygın olduğu gibi geç Minoan ve tunç çağının erken Miken dönemleri boyunca konik kolye ile Yunanistan çember küpelerinin bu dönemlerde moda olduğu tespit edilmiştir. Erkekler tarafından takılan küpelerin ilk kanıtları antik Pers'teki Persepolis'ten arkeolojik kanıtlarda görülebilir. Pers İmparatorluğu'nun askerlerinin oyulmuş resimleri, sarayın ayakta kalan bazı duvarlarında da sergilenmiştir. Küpeler, İngiliz rönesansı sırasında 1590'larda İngiliz saraylarında da moda olmuştur.

Denizciler arasında delinmiş bir kulak memesi denizcinin dünyayı dolaştığı ya da ekvatoru geçtiği anlamını taşırmış. Ayrıca, denizcilerin ağaç gemilerle okyanusların bilinmezliklerine yelken açtıkları dönemlerde, kimse bu uzun seferlerden sağ salim geri dönüp yuvasına, ailesine kavuşabileceğinden emin olamazmış. Olabileceklerin en kötüsüne hazırlıklı olabilmek için eğer bir kazaya kurban giderler de cesetleri karaya vurursa, hem tanınmaları için hem de cenaze ve defin işlemlerinin masraflarını karşılayabilsinler diye, kulaklarına altın küpe takarlarmış.  

Küpe, göçebe Türk kabileleri arasında da yaygınmış. Örneğin Göktürk medeniyetinde daha çok halka biçiminde küpeler varmış. Kudirge kurganlarında bulunan tunç küpeler önemli buluntulardır.

Küpe takmak şamanlığı benimsemiş erkeklerde yaygın bir gelenekmiş. Eski Türk hükümdar ve asiller arasında erkeklerde de kadınlar gibi küpe takma adeti varmış. Bu durum Türk, Uygur, Moğol, Oğuz ve Türkmen sahalarında da fazlaca görülmektedir. Dede Korkut kitabında kulakları altın küpeli Oğuzlardan ayrıca bahsedilmektedir. Anadolu'da Oğuz boylarından gelen erkeklerin halka küpe taktıkları ayrıca tarihçiler tarafından açıklanmıştır. Eski Türkler’de hanlar, kağanlar saltanat alameti olarak küpe takmışlar, esaret göstergesi olarak esirlerine taktırmışlardır.

Osmanlı döneminde ise genç köçekler de süslenmek için küpe takarlarmış. Evliya Çelebi seyahatnamesinde, XVII. yüzyılın ünlü köçeklerinden küpeli Ayvaz Şah'tan söz etmektedir. Osmanlı padişahlarından Yavuz Sultan Selim, Mısır'ı fethettiği sıralarda Kahire'deyken bazı erkeklerin kulaklarında halkalar görüyor ve bunun nedenini soruyor, küpelerin kölelik alameti olduğunu öğrenerek ''bir tane getirin, ben de takayım, onlar köleyse, ben de hakk kölesiyim” dediği rivayet edilir.

1950'lerin sonunda ya da 1960'ların başlarında, kulak delme yeniden ortaya çıkmıştır.Ancak büyük bir ticari pazar olmadığı için, çoğu kulak delme işi evde yapılırmış. Genç kızlar kulak delmek için ev partileri düzenlemişlerdir. Bu olay 1978 tarihli Grease filminde anlatılmaktadır.

1970'lerin başlarında ise, kulak delme, kadınlar arasında yaygınlaşınca bu prosedür daha profesyönel eller tarafından uygulanmaya başlanmıştır. Bu işlem sterilize edilmiş bir başlangıç küpesini iterek ya da doktorlar tarafından kullanılan tasarımdan modifiye edilmiş bir kulak delici alet kullanarak gerçekleştirilmiştir.

Anadolu’nun kültürüne baktığımız zaman yöresel farklılıkların devreye girmesiyle zengin bir kültürel  farklılık karşımıza çıkıyor. Anadolu’daki takı alışkanlığı, insanlığın varoluşundan günümüze kadar insanoğlu tarafından çeşitli değerli, yarı değerli madenlerden ve taşlardan yapılmıştır. Güzel ve alımlı her küpe takıldığı zaman seyredende haz duygusu ve ilgi uyandırır. İnsanlar beğendikleri bir küpeyi takarken onu bir nesne bir obje gibi değil, sanki vücudunun bir parçasıymış hissiyle takarlar.

Bir sonraki blog yazımızda görüşmek dileğiyle.

 

Bir yorum yaz

Yorumlar

  • harika bir blog
    Yazan:Emel doğan İle January 15th 2019

    blog yazılarınızı çok beğendim.özellikle küpelerinize bayıldım. :)

  • Fiyat bilgisi
    Yazan:Merve Ayaz İle January 10th 2019

    Merhaba. öncelikle yazınzı çokbeğendim yazı içinde geçen pembe küpeyi almak istiyorum ürünün linkini gönderir misiniz lütfen? tşk

  • Beğendim...
    Yazan:Hasret Özer İle January 10th 2019

    Faydalı içerik, elinize sağlık.